El-Cezerî'nin Filli Su Saati Robotu

El-Cezerî, 12. yüzyılda Diyarbakır’da yaşamış büyük bir mucittir. Asıl adı Ebû’l-İzz el-Cezerî’dir. Mekanik ve otomatik sistemler üzerine çalışmış, günümüzde “robotik biliminin öncüsü” kabul edilmektedir. 1206 yılında yazdığı “Kitab el-Hiyel” (Mekanik Araçların Bilgisi Kitabı) adlı eserinde birçok makine, otomatik düzenek ve suyla çalışan saat tasarımlarını anlatmıştır.

Filli Su Saati Robotu, onun en ünlü icatlarından biridir. Bu düzenek aslında hem bir saat hem de otomatik bir gösteri aracıdır. Şöyle çalışır:

Büyük bir filin içine su dolu hazne yerleştirilmiştir.

Suyun belirli bir hızla boşalmasıyla zaman ölçülür.

Filin üstünde bir kule vardır; burada oturan kuklalar (zenci bir hizmetçi, kuş, ejderha, hükümdar gibi figürler) belirli aralıklarla hareket eder.

Zaman ilerledikçe bu kuklalar zil çalar, top atar veya hareket ederek geçen süreyi gösterir.

Bu saat yalnızca zamanı göstermek için değil, aynı zamanda sanat, mühendislik ve gösteriş için yapılmış bir teknolojik harikadır. El-Cezerî, bu sayede hem zamanı ölçmüş hem de seyredenleri büyüleyen bir otomasyon sistemi kurmuştur.